Το παιχνίδι της άγνοιας

Ένα χαρακτηριστικό που πάντοτε προκαλεί την περιέργειά μου και με εκπλήσσει όταν το συναντώ στους ανθρώπους (αυτό ισχύει ακόμη και όταν το διαπιστώνω για εμένα) είναι το ότι δεν ξέρουν πόσο πολύ δεν ξέρουν. Φυσικά δεν γίνεται να γνωρίζουμε τα πάντα -αυτό είναι μια αντικειμενική, θεωρώ, αλήθεια. Όμως είναι απίστευτο όταν πραγματικά κάποιος δεν γνωρίζει κάτι αλλά έχει πλήρης άγνοια του γεγονότος ότι δεν το γνωρίζει!

Το λογικό θα ήταν να παραδεχόμασταν την άγνοιά μας πάνω σε κάποιο ζήτημα και να προσπαθούσαμε να ενημερωθούμε πάνω σε αυτό, ίσως μαθαίνοντας από κάποιον άλλο. Αλλά πολλές φορές δεν είναι θέμα παραδοχής. Η παραδοχή είναι το επόμενο βήμα, αφού πρώτα αναγνωρίσει κάποιος την άγνοιά του. Το θέμα είναι ότι πολλές φορές απλά δεν συνειδητοποιούμε πόσο άσχετοι είμαστε.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που προκύπτει από όλο αυτό διατυπώνεται άψογα από τον Επίκτητο στην εξής φράση: «Είναι αδύνατο για έναν άνθρωπο να μάθει αυτά που νομίζει ότι ήδη ξέρει». Συνεπώς το να μην ξέρεις ότι δεν ξέρεις είναι επικίνδυνο κατά μια έννοια. Δεν είσαι καν ανοιχτός στην ιδέα ότι έχεις τόσα να μάθεις γι’αυτό που δεν γνωρίζεις! Κατά πόσο είναι ‘λογικό’ ή ασφαλές να εμπιστεύεται κανείς άλλους ή ακόμη και τον ίδιο του τον εαυτό όταν ζει σε μια τέτοια πλάνη; Μοιάζει σαν να εμπιστεύεσαι να ανέβεις για μια βόλτα σε ένα τρενάκι του τρόμου στο λούνα παρκ που το χειρίζεται ένα 4χρονο παιδί που απλά είπε «Ξέρω να το κάνω!».

Φέρνοντας αυτά στο μυαλό μου, θυμήθηκα και μια ενδιαφέρουσα πρόσφατη ανακάλυψη μου, ένα βιβλίο με τίτλο «Ιdiot Brain» (μτφρ. «Ηλίθιος Εγκέφαλος») του νευροεπιστήμονα Dean Burnett, στο οποίο μελετά «μη λογικές» συμπεριφορές του εγκεφάλου. Από μια συνέντευξη του [1] πληροφορήθηκα ότι παρομοιάζει τον εγκέφαλο με ένα υπολογιστή, ο οποίος αν αποφασίσει ότι δεν του αρέσει κάποια πληροφορία που έχει αποθηκευτεί, τότε την αλλάζει προς όφελος σου- έτσι δηλαδή, ώστε να ταιριάξει με τις προτιμήσεις σου ή να εξυπηρετήσει κάποια σκοπιμότητά σου.

Με λίγα λόγια, υποστηρίζεται ότι οι άνθρωποι έχουμε ‘εγωιστική’ μνήμη και ότι οι πληροφορίες προσαρμόζονται από τον εγκέφαλο προκειμένου να «φανούμε καλύτεροι». Αναφέρεται μάλιστα ότι πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι κάθε φορά που ανακαλούμε κάποιο γεγονός για να το μεταφέρουμε, τείνουμε να το «ωραιοποιούμε» λίγο ώστε να μας δείχνει κάπως καλύτερους. Με την επανάληψη, η ίδια η μνήμη προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα και «αναβαθμίζεται» βάσει αυτών. Το αποτέλεσμα είναι η «αναβαθμισμένη» μνήμη να αντικαθιστά την παλιά  και έτσι κάθε φορά να προκύπτει μια ‘παραποιημένη’ ως ένα βαθμό μνήμη, βάσει της διαφορετικής ερμηνείας που δώσαμε οι ίδιοι προκειμένου να φανούμε πιο ‘ικανοί’ ή πιο ‘σημαντικοί’ κλπ.

Όλα καλά ως εδώ. Φανταστείτε λοιπόν, αν κάτι τέτοιο ισχύει όντως, (πράγμα που φαίνεται πολύ λογικό) πώς επιδρά στην αντίληψη κάποιου για τον εαυτό του και για το ότι «γνωρίζει», η συνεχής επαναφορά στη μνήμη του όλων εκείνων των πραγμάτων που νομίζει ότι ξέρει. Ίσως αυτό να εξηγεί ως ένα βαθμό γιατί ορισμένοι άνθρωποι έχουν πιστέψει τόσο πολύ στο γεγονός ότι ξέρουν πράγματα που δεν ξέρουν…

 

 

Πηγές:

[1] http://www.npr.org/2016/08/02/488238350/a-neuroscientist-explores-the-illogical-behaviors-of-the-mind-in-idiot-brain

4 Replies to “Το παιχνίδι της άγνοιας”

  1. Οι ρήσεις των προγόνων μας έχουν περισσότερες απαντήσεις και γνώση!

    “ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα”

    1. Δεν θα διαφωνήσω καθόλου…

  2. Είναι καθημερινότητα η λόγικη του “τα ξέρω όλα” πλέον. Κι έχει παίξει μεγάλο ρόλο σε αυτό και η ευρεία διάδοση του διαδικτύου. Θεωρεί κανείς ότι, διαβάζοντας μερικά άρθρα, κατέχει ολόκληρο αντικείμενο.
    Κι εδώ έρχεται να κολλήσει και το γνωστό “η Ημιμάθεια είναι χειρότερη της Αμάθειας”, γιατί η Ημιμάθεια συνοδεύεται σχεδόν πάντα από αλαζονεία.

    1. Θα συμφωνήσω. Νομίζω ότι ως ένα βαθμό ο ‘ξερολισμός’ είναι γενικά χαρακτηριστικό του μέσου Έλληνα. Μεγάλη ιστορία…

Αφήστε μια απάντηση