Mε αφορμή τους Ολυμπιακούς του Ρίο ντε Τζανέιρο

Με αφορμή την φιλοξενία των φετινών Ολυμπιακών αγώνων στο Ρίο ντε Τζανέιρο (μτφρ. Ποταμός του Ιανουαρίου), αποφάσισα να γράψω λίγα λόγια για όσα έμαθα το φετινό καλοκαίρι για (και από-κατά κάποιον τρόπο) αυτήν την πόλη, πρωτεύουσα της ομώνυμης πολιτείας που ανήκει στην Βραζιλία. Η Βραζιλία κατοικούνταν από διάφορες φυλές έως και το 1500, οπότε και ανακαλύφθηκε από  τον εξερευνητή Πέντρο ‘Αλβαρες Καμπράλ  και παρέμεινε αποικία της Πορτογαλίας μέχρι και το 1808. Εκείνη τη χρονιά η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας μεταφέρθηκε από τη Λισαβόνα στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Η Βραζιλία ανεξαρτητοποιήθηκε το 1822 [1].

Οτιδήποτε σχετίζεται με την πόλη του Ρίο ντε Τζανέιρο, δηλώνεται με τη λέξη carioca. Η αρχική λέξη “kara’i oka”, προέρχεται από την γλώσσα των ιθαγενών Tupi και σημαίνει «το σπίτι λευκού ανθρώπου»[1]. Είναι γνωστό ότι ένα μεγάλο μέρος του Ρίο ντε Τζανέιρο (και της Βραζιλίας γενικότερα) καλύπτεται από φαβέλες, παραγκουπόλεις όπου κατοικούν φτωχοί άνθρωποι και οι συνθήκες διαβίωσης είναι άθλιες [2]. Σε ένα ντοκιμαντέρ που παρακολούθησα, παραγωγής 2013, θιγόταν η προσπάθεια κατοίκων, επιστημόνων και φορέων της πόλης να αναμορφώσουν την κατάσταση στις φαβέλες, ειδικά εν όψει των Ολυμπιακών αγώνων.

Συγκεκριμένα το ντοκιμαντέρ αναφερόταν στις προσπάθειες σχεδιασμού μιας πόλης φιλικότερης προς το περιβάλλον και ταυτόχρονα απαλλαγμένης-ως ένα στοιχειώδες βαθμό έστω- από παραγκουπόλεις πνιγμένες στα σκουπίδια. Παρουσιάζονταν οι φιλόδοξες προσπάθειες μιας οργάνωσης με το όνομα Verdejar [3], η οποία είχε αναλάβει διαφόρων τύπων δραστηριότητες. Πολλές από αυτές επικεντρώνονταν στην καλλιέργεια της οικολογικής συνείδησης όσως κατοικούσαν σε φαβέλες αλλά και στην απασχόλησή τους, ειδικά των παιδιών, με δραστηριότητες στη φύση, μουσική κλπ. Τα παιδιά έπαιζαν μουσική χρησιμοποιώντας έναν νιπτήρα, πλαστικά κουτιά και μπουκάλια ή οποιοδήποτε άλλο σκουπίδι, ωστόσο έπαιρναν απέραντη χαρά και ταυτόχρονα μάθαιναν.

Ξεχώρισα ιδιαιτέρως την ιστορία του Manoel, ενός κάτοικου μιας φαβέλας, που πήρε την πρωτοβουλία να οργανώσει όσους κατοίκους ήθελαν και έτσι όλοι μαζί κατάφεραν να καθαρίσουν μια πολύ μεγάλη περιοχή από τόνους πλαστικά και σκουπίδια και να την αναμορφώσουν φτιάχνοντας πανέμορφους κήπους. Θα τον έβλεπες χαμογελαστό να τραγουδάει λίγους στίχους για την όμορφη μέρα και τα ξωτικά πουλιά της ζούγκλας που διασχίζουν τον ουρανό και να δείχνει πραγματικά ευτυχισμένος. Έδειχνε την θέα προς τον κόλπο του Ρίο ντε Τζανέιρο από την υψωμένη, χωμένη μες το δάσος φαβέλα και ρωτούσε τον δημοσιογράφο αν ο Θεός θα μπορούσε να έχει δημιουργήσει κάτι πιο όμορφο από αυτή τη θέα.

Εκείνα τα χρόνια λοιπόν (περίπου από το 2012 και έπειτα) ξεκίνησε και μια σειρά από άλλες κινήσεις, από διάφορες οργανώσεις και κατοίκους, όπως η δημιουργία αστικής κηπουρικής και γεωργίας. Αυτή περιλαμβάνει την καλλιέργεια ελεύθερων περιοχών της πόλης  από τους κάτοικους της περιοχής με σκοπό την παραγωγή βασικών τροφίμων, την δημιουργία κήπων κλπ. Η αστική γεωργία εξυπηρετεί πάρα πολλές ανάγκες και είναι ένα εγχείρημα με πολλές προοπτικές. Από την έξυπνη αξιοποίηση δημόσιων ελεύθερων χώρων και την κάλυψη αναγκών για τροφή μέχρι και την επαφή με τη φύση και την σύσφιξη των σχέσεων της κοινότητας (και πολλά, πολλά ακόμη), αποτελεί μια πραγματική πρόταση για τη ζωή στις πόλεις [4,5].

Στο ντοκιμαντέρ παρουσιάστηκε ακόμη και ένας αρχιτέκτονας-ήρωας του Ρίο ντε Τζανέιρο, ο Jorge Mario Jauregui, που εργάζεται τουλάχιστον τα τελευταία 15 χρόνια προσπαθώντας να αναμορφώσει τις φαβέλες [6]. Δεν γνωρίζω καθόλου αν έστω τα μισά από αυτά που παρουσίαζε το ντοκιμαντέρ του 2013 είχαν πραγματοποιηθεί στο Ρίο του 2016. Οι εικόνες του μελλοντικού Ρίου όπως προβάλλονταν στο ντοκιμαντέρ μου θύμισαν εικόνες που είχα παρακολουθήσει κάποτε σε μια ζωντανή παρουσίαση για την δημιουργία ενός ‘μελλοντικού Κηφισού’, του ποταμού της Αθήνας. Παρουσιαζόταν καθαρός, με ποδηλατόδρομους κατά μήκος του, φωτισμένος και με αέρα ευρωπαϊκής πόλης. Ήταν πραγματικά ένα εξαιρετικό σχέδιο, που όμως δεν υλοποιήθηκε ποτέ.

Στις τωρινές μέρες βλέπω ακόμη τις καταστροφές που υπέστη η όχθη του ποταμού από περσινές πλημμύρες, χωρίς τίποτα να έχει επισκευαστεί. Όλα παραμένουν εκεί ξεχαρβαλωμένα, περιμένοντας άλλη μια πλημμύρα να τα αποτελειώσει. Βλέπω πάρκα της Αθήνας, όπως το πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης Αντώνη Τρίτση, παρατημένο στη μοίρα του, με σκουπίδια και μια λίμνη ξεραμένη.

Δεν θα ήθελα να σταθώ στους λόγους που μπορεί να δημιουργούν ή να συντηρούν τέτοιου είδους καταστάσεις, ούτε και να αναλύσω πώς ακριβώς φτάνουμε εκεί. Θα ήθελα να επιμείνω στην αξία της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ακόμη και στις πιο άθλιες συνθήκες, ένας άνθρωπος, μια ομάδα ανθρώπων μπορεί να κάνει θαύματα και να μετατρέψει ένα σκουπιδότοπο σε έναν φανταστικό κήπο. Για σκέψου το. Εγώ, εσύ, οι γονείς μας, οι φίλοι μας, τα αδέλφια μας, έχουμε στην πραγματικότητα τεράστια ευθύνη για το μέρος όπου ζούμε, για το περιβάλλον γενικότερα. Είναι πολύ εύκολο να περιμένουμε τις αλλαγές πάντα από αλλού και όταν αυτές δεν έρχονται να αρκούμαστε στο να επιρρίπτουμε ευθύνες. Αλλού, πάντα.

Όλοι όσοι συμμετείχαν στις συνεντεύξεις για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ εξομολογούνταν ότι δόθηκε μια τεράστια ευκαιρία στη χώρα τους να αλλάξει κάποια πράγματα εν όψει των Ολυμπιακών αγώνων. Το ίδιο ίσχυε και για τη δική μας χώρα, όταν είχε βρεθεί σε αντίστοιχη θέση. Παρά τις όποιες εξελίξεις ακολούθησαν εκείνην την εποχή, στην πραγματικότητα ακόμη και αυτή τη στιγμή μας προσφέρεται μια τεράστια ευκαιρία να αναδιαμορφώσουμε εμάς τους ίδιους και το μέλλον της χώρας μας. Θα πρέπει όλοι μας να κοιτάξουμε τι μπορεί να γίνει από εδώ και πέρα. Όχι τι έχει γίνει ήδη, αλλά τι κάνουμε τώρα, τι κάνουμε αύριο για εμάς και τα παιδιά μας; Άλλωστε τι καταφέραμε να μάθουμε από όσα έγιναν ή δεν έγιναν; Μπορούμε να πούμε ότι μάθαμε αληθινά από τα λάθη μας;

Μας αρέσει να χρησιμοποιούμε τη λέξη ‘κρίση’ για τρομοκρατία. Θα πρέπει και να αντιληφθούμε όμως ότι σε μια κρίσιμη στιγμή, ακόμη και σε προσωπικό επίπεδο, είναι σαν κάποιος να μας λέει: ‘Κοίτα, κάτι δεν πήγαινε καλά και τώρα είναι η ευκαιρία σου για να καταλάβεις ότι κάτι πρέπει να γίνει διαφορετικά. Και να προχωρήσεις.’ Είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε άραγε; Ή η διάρκεια μιας κρίσης τελικά εξαρτάται κατά ένα μεγάλο μέρος από όσα δεν μαθαίνουμε;

Πηγές:
[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro

[2] http://www.gazzetta.gr/olympic-games-2016/article/968390/oi-faveles-tis-exathliosis-alla-kai-tis-axioprepeias-pics

[3] http://www.verdejar.org/
[4] http://worldagronomists.blogspot.gr/2013/06/blog-post_5.html

[5] http://www.ipsnews.net/2012/05/urban-farming-takes-root-in-brazilrsquos-favelas/

[6] http://www.feldmanarchitecture.com/blog/favela-bairro-project-jorge-mario-jauregui-rio-de-janiero/

6 Comments

  1. Martina 26 Αυγούστου, 2016 at 6:50 μμ

    Πολύ εύστοχα όσα λες .πολύ ωραίο άρθρο!

    Reply
    1. nagia 26 Αυγούστου, 2016 at 7:13 μμ

      Ευχαριστώ πολύ!

      Reply
  2. christine 30 Αυγούστου, 2016 at 12:59 μμ

    To exw dei ki egw nomizw to ntokimanter…poly wraio arthro sygxarhthria

    Reply
    1. nagia 30 Αυγούστου, 2016 at 1:16 μμ

      Ευχαριστώ πάρα πολύ! Δεν βρήκα link για το ντοκιμαντερ αλλά αν βρώ θα το προσθέσω, αξίζει!

      Reply
  3. Georgia 1 Σεπτεμβρίου, 2016 at 4:54 μμ

    Πολυ ομορφο αρθρο! Ξεχναμε ευκολα την ευθυνη μας, αλλα και τις δυνατοτητες μας δυστυχως!

    Reply
    1. nagia 1 Σεπτεμβρίου, 2016 at 5:04 μμ

      Eυχαριστώ! Έχουμε ακόμη να μάθουμε πολλά καθώς φαίνεται…

      Reply

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *